گرامیداشت روز شهرساز و نشست تخصصی این مناسبت با شعار «توسعه، امنیت سکونت و پایداری زیست‌محیطی»، طی روزهای ۱۸ و ۱۹ آبان‌ماه ۱۴۰۵ در دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز برگزار شد. نشست تخصصی این رویداد روز ۱۹ آبان‌ماه با حضور رئیس و اعضای هیئت‌رئیسه دانشگاه، اعضای هیئت علمی، مدیرکل راه و شهرسازی آذربایجان شرقی، استاد تمام گروه شهرسازی دانشگاه تربیت مدرس، معاون شهرسازی و معماری شهرداری تبریز، دانشجویان و فعالان حوزه شهرسازی برگزار شد و در پایان از تیم‌های برگزیده مسابقه روز شهرساز نیز تجلیل به عمل آمد.
به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل دانشگاه هنر اسلامی تبریز، دکتر محمدتقی پیربابائی، رئیس دانشگاه، در این نشست با گرامیداشت روز شهرساز، به تشریح چالش‌های پیش روی زیست شهری پرداخت و اظهار کرد: زیست‌جهان شهری ما با بحران‌های گسترده‌ای همچون انباشت مسائل زیست‌محیطی، مسکن، نابرابری فضایی، گسست‌های اجتماعی و دگرگونی‌های اقلیمی روبه‌روست. از این منظر، شعار امسال روز شهرساز، یعنی «توسعه، امنیت سکونت و پایداری زیست‌محیطی»، فرصتی برای بازاندیشی در رسالت شهرسازی، برنامه‌ریزی و طراحی شهری فراهم می‌کند.
وی با اشاره به تجربه جنگ و پیامدهای آن برای شهرها افزود: تجربه جنگ، درس‌های مهمی درباره تاب‌آوری شهری و نقش مردم در حفظ امنیت و انسجام شهرها به همراه داشت. در محاسباتی که با هدف ایجاد ناامنی و هرج‌ومرج در شهرها صورت گرفته بود، نقش و ظرفیت مردم به‌درستی دیده نشده بود؛ اما حضور و ایستادگی مردم، نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ شهرها و کشور ایفا کرد. در این تجربه، مردم با مشارکت و همبستگی خود، شهر را به کانونی برای مقاومت و پایداری تبدیل کردند.
رئیس دانشگاه هنر اسلامی تبریز ادامه داد: تجربه جنگ بار دیگر نشان داد که نظام شهری ما باید توجه بیشتری به جایگاه مردم و نقش‌آفرینی آنان در تصمیم‌گیری‌ها و مشارکت‌های کلان شهرسازی داشته باشد. امروز لازم است با بهره‌گیری از تجربه‌های جهانی و گفتمان‌های معاصر شهرسازی، در مسیر طراحی شهرهایی امن‌تر و زیست‌پذیرتر حرکت کنیم. شهر انسان‌محور، شهری است که در آن مدیریت، هم‌افزایی و سامانه‌های هوشمند با نیازهای واقعی زندگی انسان و با مشارکت شهروندان از پایین به بالا شکل می‌گیرد.
دکتر پیربابائی با تأکید بر ابعاد اجتماعی شهرسازی خاطرنشان کرد: شهرها پیش از آنکه مجموعه‌ای از کدهای الگوریتمی، بزرگراه‌ها، برج‌ها و کاربری‌های مختلف باشند، بستر جریان زندگی روزمره، پیوندهای عاطفی و همزیستی انسانی‌اند. آینده شهرهای ما نه صرفاً در راه‌حل‌های پرهزینه و بروکراتیک، بلکه در اصلاح فرآیندهای تصمیم‌گیری، به‌رسمیت‌شناختن حق مشارکت شهروندان و کاهش گسست‌های اجتماعی از مسیر ایجاد فضاهای همدلانه رقم می‌خورد. شهر عادلانه شهری است که در آن هیچ‌کس احساس بیگانگی نکند و همه شهروندان خود را در سرنوشت شهر و کشورشان سهیم بدانند.
در ادامه، مجتبی رفیعیان، استاد تمام گروه شهرسازی دانشگاه تربیت مدرس، با اشاره به پیشینه روز جهانی شهرسازی اظهار کرد: امسال هفتادوهفتمین سالگرد بزرگداشت روز جهانی شهرسازی برگزار می‌شود؛ رویدادی که در سال ۱۹۴۹ میلادی، اندکی پس از جنگ جهانی دوم و با هدف جلب توجه عمومی به حوزه حرفه‌ای و دانشی شهرسازی آغاز شد. در کشور ما نیز امسال بیست‌وسومین سالگرد این مناسبت برگزار می‌شود. افزایش آگاهی عمومی، تقویت مسئولیت‌پذیری شهرسازان در قبال حرفه و جامعه و ارتقای کیفیت محیط‌های شهری از اهداف اصلی این روز است.
وی ادامه داد: در روز جهانی شهرسازی، معمولاً شعاری انتخاب می‌شود تا زمینه وحدت رویه و اقدام مشترک میان نهادهای دانشگاهی، اجرایی و حرفه‌ای فراهم شود. شعار امسال نیز با عنوان «توسعه، امنیت سکونت و پایداری زیست‌محیطی» انتخاب شده است. پیشنهاد ما این است که با بهره‌گیری از تجربه‌های جهانی و توجه به چالش‌های بومی، از جمله ایمنی، دسترسی عادلانه و کیفیت زندگی، به سمت تدوین منشور ملی شهرسازی حرکت کنیم؛ منشوری که بتواند به‌عنوان سندی راهبردی، نظام شهرسازی کشور را هدایت کند.
این استاد دانشگاه با تأکید بر مفهوم امنیت سکونت افزود: امنیت سکونت تنها به معنای برخورداری از سرپناه فیزیکی نیست، بلکه اطمینان از ماندگاری، زیستن با کرامت و دسترسی عادلانه به خدمات را نیز دربرمی‌گیرد. شهرسازی باید به‌عنوان نظامی برای تصمیم‌گیری عمومی در نظر گرفته شود که منافع عمومی را با منافع خصوصی در تعادل نگه می‌دارد.
رفیعیان تصریح کرد: اگر بخواهیم شعار امسال را به یک رویکرد عملی تبدیل کنیم، باید به دو پرسش اساسی پاسخ دهیم؛ آیا طرح‌ها و پروژه‌های ما توانسته‌اند زندگی شهروندان را پایدارتر کنند و آیا موفق شده‌ایم امنیت سکونت را در شهرها ارتقا دهیم؟ این دو پرسش باید معیار ارزیابی اقدامات و برنامه‌های شهرسازی قرار گیرند.
دبیر علمی نشست نیز با قدردانی از انجمن علمی شهرسازی برای برگزاری این برنامه، به تأثیر تحولات اجتماعی و اقتصادی اخیر بر حوزه شهرسازی اشاره کرد و گفت: تجربه جنگ و تنش‌های اجتماعی و اقتصادی پس از آن، موضوع تاب‌آوری اجتماعی و نقش مسائل اجتماعی در برنامه‌ریزی شهری را بیش از گذشته برجسته کرده است.
وی افزود: این تحولات در نظام فکری حوزه شهرسازی نیز اثرگذار بوده و توجه به ابعاد اجتماعی را ضرورت بخشیده است. امروز گفتمان شهرسازی با تحولاتی روبه‌روست و تغییر پارادایم در این حوزه به ضرورتی جدی تبدیل شده است؛ موضوعی که شعار امسال نیز بر آن تأکید دارد و نشان می‌دهد مسائل اجتماعی باید جایگاه پررنگ‌تری در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی شهری پیدا کنند.
در بخش دیگری از نشست، مدیرکل راه و شهرسازی آذربایجان شرقی، با تشریح رویکردهای این اداره کل در زمینه امنیت سکونت و پایداری زیست‌محیطی اظهار کرد: برای تحقق امنیت سکونت، هیچ طرح توسعه عمرانی، به‌ویژه در طراحی‌های شهری تبریز، بدون پیوست ایمنی و پدافند غیرعامل مصوب نمی‌شود. همچنین برای تأمین سرانه‌های ایمنی و بهداشتی، کاربری‌هایی مانند ایستگاه‌های آتش‌نشانی، مراکز بهداشتی و پایگاه‌های امداد به‌عنوان شاخص‌های الزامی در طرح‌ها مورد توجه قرار می‌گیرند.
وی افزود: در راستای تحقق پایداری زیست‌محیطی، عدالت فضایی و دسترسی عادلانه به خدمات نیز مدنظر قرار گرفته است تا شهروندان برای دسترسی به خدمات عمومی ناگزیر به پیمودن مسافت‌های طولانی نباشند. حفاظت از محیط‌زیست و منابع طبیعی و همچنین انعطاف‌پذیری طرح‌ها در برابر تغییرات اقلیمی، از جمله کم‌آبی و تغییرات بارش، از دیگر موضوعاتی است که باید در طرح‌های شهری مورد توجه مشاوران قرار گیرد.
عزتی، معاون شهرسازی و معماری شهرداری تبریز، نیز با اشاره به فاصله میان سیاست‌گذاری و اجرای طرح‌های شهری تأکید کرد: برنامه‌ریزی‌ها زمانی موفق خواهند بود که در مرحله اجرا نیز اثربخشی لازم را داشته باشند. وی بازآفرینی شهری، انتقال سکونتگاه‌های نامناسب و احیای بافت تاریخی را از جمله محورهای فعالیت شهرداری در این حوزه برشمرد.
در ادامه، پریسا هاشم‌پور، رئیس دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، با اشاره به پیچیدگی مسائل مدیریت و طراحی شهری اظهار کرد: شهرسازان در ادوار مختلف همواره با مسائل و چالش‌های متعددی در حوزه مدیریت و طراحی شهری مواجه بوده‌اند و برای پاسخ‌گویی به این مسائل، بیش از هر زمان به شهرسازانی خلاق، اندیشه‌ورز و مسئولیت‌پذیر نیاز داریم.
وی افزود: دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تربیت دانشجویانی توانمند و مسئولیت‌پذیر و ایجاد بسترهای مناسب برای ارتباط با مدیریت شهری و جامعه را از مسئولیت‌های خود می‌داند؛ چراکه بخش مهمی از ماهیت رشته شهرسازی در ارتباط مستقیم با مردم و جامعه شکل می‌گیرد.
در پایان این رویداد، از تیم‌های برگزیده مسابقه روز شهرساز با حضور مسئولان و حاضران تجلیل شد.
خبرنگار: محمدرضا حیدری